المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥١٥ - فصل مبحث اسمائى كه ملازم يا نداء مىباشند

( و شاع فى سبّ الذّكور) استعمال أسماء فى النّداء على وزن (فعل) بضمّ الفاء و فتح العين، نحو « يا فسق» و « يا غدر». (و لا تقس) هذا خلافا لإبن عصفور (و جرّ فى الشّعر فل) إضطرارا كما رخّم ما ليس بمنادى لذلك، إذ اختصاص هذه الأسماء بالنداء نظير اختصاص الترخيم به.

ترجمه و شرح‌

فصل مبحث اسمائى كه ملازم يا نداء مى‌باشند

شارح گويد:

در اين فصل اسمائى را برمى‌شماريم كه فقط منادى واقع شده و در غير آن استعمال نمى‌شوند مگر بجهت ضرورت.

مصنّف گويد:

كلمه « فل » يكى از اسمائى است كه اختصاص بنداء دارد.

شارح گويد:

« فل » بضمّ فاء و لام به مرد اطلاق شده و به زن « فلة » گفته ميشود.

مصنّف گويد:

لؤمان و نومان نيز همچنين از اسماء مختصّ بنداء مى‌باشند.

شارح گويد:

كلمه « لومان » بضمّ لام و سكون همزه و « ملأمان » و « ملأم » بمعناى كثير اللوم و نومان بفتح نون و سكون واو بمعناى كثير النوم همچنين اختصاص به نداء دارند.

و نير « مكرمان » از اسماء مختصّ به نداء مى‌باشد.

البتّه اسماء مذكور اختصاصشان بنداء سماعى است نه قياسى و مطّرد.

مصنّف گويد:

در سبّ مؤنّث وزن يا خباث مطّرد و شايع مى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه در سبّ و ناسزا گفتن به مؤنّث در مقام نداء استعمال اسمائى كه بروزن فعال هستند مطّرد و قياسى مى‌باشند مانند:

يا خباث (اى زن خبيث و بدذات) و يا لكاع (اى فرومايه).

سپس مصنّف گويد: