المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٠٤ - فصل مبحث احكام توابع منادى

بدينوسيله مبيّن و معلوم گردد و بايد توجّه داشت كه صفت « ايّها » معرب است و اعرابش از نظر صاحبان معرفت رفع مى‌باشد مانند فرموده حقتعالى:

يا ايّها الانسان انّك كادح‌ ( اى انسان بدرستى كه تو رنج و مشقّت برنده هستى).

شاهد در « ايّها » است كه منادى واقع شده و « الانسان » صفت آن بوده و مرفوع مى‌باشد.

و گاهى در منادى قرار دادن مؤنّث بآن « تاء تأنيث» اضافه مى‌كنند مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

يا ايّتها النّفس المطمئنّة ( اى نفس مطمئنّ و آرام).

شاهد در منادى قرار دادن « نفس » است كه مؤنّث مجازى بوده لذا به « اىّ » تاء اضافه شده است.

مصنّف گويد:

و اىّ هذا و ايّها الّذى در كلام وارد شده‌اند ولى وصف آوردن براى « اىّ » بغير آنچه ذكر شد مردود مى‌باشد.

شارح گويد:

براى « اىّ » كه منادى واقع شده غير از اسم معرف بالف و لام گاهى اسم اشاره و زمانى اسم موصول را صفت مى‌آورند.

مثال صفت آوردن اسم اشاره: يا ايّهذا بوده.

و مثال صفت آوردن موصول: يا ايّها الّذى مى‌باشد.

و برخى از ادباء گفته‌اند و از همين قبيل است قول ذو الرّمه:

يعنى: آگاه باش اى كسى كه هلاك‌كننده است شدّت شوق يا اندوه نفس او را بجهت فوت شدن چيزى كه دور گردانيده تقديرات خداوند آن چيز را از دو دست او.

شاهد در صفت واقع شدن « ذا » يعنى اسم اشاره است براى « اىّ » و كلمه « الباخع » نيز صفت است براى « ذا ».

و نيز آيه شريفه:

يا ايّها الّذى نزّل عليه الذكر ( اى آنچنان كسى كه ذكر براو نازل شده).

شاهد در صفت واقع شدن « الّذى » است براى « اىّ ».

سپس شارح گويد: