المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٨١ - اى و حكم آن

يعنى: پس هرآينه اگر ملاقات كنم ترا در حالى كه هريك از من و تو خالى از يار و ياور باشيم البتّه خواهى دانست كه كداميك از من و تو سوار و يكه‌تاز اين گروه و جماعت هستيم شاهد در « ايّى » و « ايّك » است كه به مفرد معرفه اضافه شده زيرا تكرار گرديده است.

مصنّف گويد:

يا اگر اجزاء را در نيّت بگيرى.

شارح گويد:

مقصود اينست كه:

اىّ را در دو مورد به مفرد معرفه مى‌توان اضافه كرد:

الف: آنجائى كه اىّ تكرار شود چنانچه شرحش گذشت.

ب: موردى كه اجزاء را در نيّت بگيرند مانند:

اىّ زيد حسن كه تقدير آن:

اىّ اجزاء زيد حسن (كداميك از اجزاء و اعضاء زيد زيبا است).

سپس مصنّف گويد:

اىّ موصوله را به معرفه اختصاص بده.

شارح گويد:

مقصود اينست كه اىّ موصوله تنها به معرفه اضافه مى‌شود منتهى بشرطى كه قبلا گذشت يعنى معرفه يا تثنيه بوده و يا جمع باشد، بنابراين هرگز به نكره اضافه نمى‌شود ولى ابن عصفور رأيش برخلاف اين بوده و معتقد است كه به نكره اضافه مى‌شود و به هرصورت مثال اضافه شدن اىّ موصوله به معرفه همچون:

ايّهم اشد على الرحمن عتيّا.

( هركدام را كه برخداوند رحمن بيشتر سركشى باشد).

مصنّف گويد:

ولى اىّ وصفيّه بعكس موصوله مى‌باشد.

شارح گويد:

تنها اىّ وصفيّه عكس موصوله نبوده بلكه اىّ حاليه نيز عكس آن مى‌باشد بنابراين بايد گفت اىّ وصفيّه و حاليه فقط به نكره اضافه مى‌شوند.