المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٨٢ - اى و حكم آن

مثال اىّ وصفيّه كه به نكره اضافه شده باشد همچون:

مررت بفارس اىّ فارس.

( گذشتم به اسب‌سوارى كه اين صفت داشت نيكوسوارى بود).

شاهد در « اىّ فارسى» است كه در آن اىّ به نكره اضافه شده و صفت است براى « بفارس » فلذا « اىّ » را بايد مجرور خواند.

مثال اىّ حاليّه كه به نكره اضافه شده باشد نظير:

مررت بزيد اىّ فارس (گذشتم به زيد در حالى كه نيكوسوارى بود).

شاهد در « اىّ فارس» است كه در آن اىّ به نكره اضافه شده و صفت است براى « زيد » از اينرو اىّ را بايد منصوب قرائت كرد.

سپس مصنّف گويد:

و اگر « اىّ » شرطيّه يا استفهاميّه بود مطلقا كلام را با آن كامل گردان.

شارح گويد:

مقصود اينست كه اىّ شرطيّه و استفهاميّه هم به معرفه اضافه شده و هم به نكره.

المباحث النحويه شرح سيوطى ؛ ج‌٣ ؛ ص١١٨٢

ال اضافه شدن اىّ به معرفه همچون:

ايّما الاجلين قضيت‌ ( هركدام از دو مدت را كه به انجام رسانم ...).

در اين آيه شريفه « اىّ » شرطيّه بوده و به معرفه اضافه شده.

مثال اضافه شدن اىّ به نكره نظير:

فباىّ حديث بعده يؤمنون.

( بعد از تكذيب آيات به كدامين حديث ايمان مى‌آورند).

در اين آيه شريفه « اىّ » استفهاميّه بوده و به نكره اضافه شده است.

قوله: و لا تضف لمفرد معرّف ايّا: چه اىّ استفهاميّه و چه غير آن (موصوله و شرطيّه و وصفيّه).

قوله: الى مثنّى او مجموع مطلقا: كلمه « مطلقا » يعنى چه معرفه و چه نكره.

قوله: فاضفها اليه: ضمير مؤنّث در « اضفها » به اىّ و در « اليه » به مفرد معرّف راجع است.

قوله: مع اشتراط ما سبق: منظور از « اشتراط ما سبق» اينست كه مضاف اليه تثنيه يا جمع باشد.