المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣١٢ - طرز ساختن صيغه تعجب از افعالى كه فاقد شرائط هستند

مصدر فعل منظور را در نظر گرفته سپس آنرا به حالت منصوب بعد از « اشدّ » قرار مى‌دهند يا اسم فاعل و مفعول آنرا بصورت منصوب بعد از مصدر « كان » كه مجرور به باء واقع شده قرار مى‌دهند مثلا مى‌گوئيم:

ما اشدّ دحرجة (چقدر آن شيئ غلطان است).

ما اشدّ حمرة (چقدر سرخ است).

اشدد بكونه مستقبلا (چقدر روى آورنده است).

و نيز اگر فعل منظور منفى يا مجهول باشد قاعده در ساختن افعل تعجّب همين است منتهى مصدر ايندو فعل كه بعد از « اشدّ » يا « اكثر » و امثال ايندو واقع ميشود مصدر مؤوّل يعنى فعل مضارع با ان ناصبه مى‌باشد چنانچه مى‌گوئيم:

ما اكثر ان لا تقوم (چه بسيار كه تو قيام نمى‌كنى).

اعظم بما نصر (چقدر عظيم و بسيار است نصرت شدن تو).

ابن ناظم براى فعلى كه قابل كم و زياد نيست و بخواهيم از آن افعل تعجّب بنا كنيم چنين مثال زده:

ما افجع موته (چقدر فجيع است مرگ و مردن او).

يا:

افجع بموته:

ابن هشام گفته است: اينگونه افعال (افعالى كه قابل كم و زياد نيستند) ابدا مورد تعجّب واقع نمى‌شوند يعنى از آنها صيغه تعجّب به هيچ وجهى ساخته نمى‌شود.

قوله: ذى احرف ثلاث: مقصود ثلاثى مجرّد مى‌باشد.

قوله: يضاهى: يعنى شباهت داشته باشد.

متن: «٤٨١»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

مصدر: مضاف، مبتداء.

العادم: مضاف اليه.

بعد: ظرف دائم الاضافه و مضاف اليهش چون محذوف است مبنى برضمّ‌