المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٩٤ - مبحث نداء

شده بين الف و لام داخل برآن و « يا » كه حرف نداء است جمع نموده‌ايم.

مصنّف گويد:

اكثرا « اللّهمّ » گفته ميشود يعنى « ميم » را عوض از « يا » حرف نداء مى‌آورند ولى در شعر بطور ندرت يا اللّهمّ وارد شده.

شارح گويد:

اسم جلاله يعنى « اللّه » وقتى منادى قرار بگيرد اكثرا « اللّهمّ » گفته ميشود يعنى « يا » كه حرف نداء است حذف شده و بجاى آن ميم مشدّد در آخر افزوده ميشود فلذا بين ميم مزبور و ياء جمع نمى‌شود و اينكه در برخى عبارت: يا اللّهمّ گفته شده يعنى هم يا و هم ميم مشدده ذكر شده شاذّ مى‌باشد مگر در شعر كه شذوذى در جمع بين آندو نيست مانند آنچه در قول ابى خراش هذلى آمده:

يعنى: همانا هرگاه ناخوشى و گرفتارى براى من پيش بيايد مى‌گويم: ايخدا، ايخدا.

شاهد در جمع بين « يا » و « ميم مشدده» است در « يا اللّهمّ».

قوله: ممّا له استحقاق ضمّ: و آن عبارتست از مفرد معرفه يا نكره مقصوده.

قوله: و الاوّل اولى: مقصود از « الاوّل » مبنى برضمّ مى‌باشد.

قوله: قاله فى الكافية: ضمير منصوبى در « قاله » به اولى بودن بناء برضمّ راجع است.

قوله: اذا كانت لغير العهد: ضمير در « كانت » به الف و لام راجع است.

قوله: فان كانت له: ضمير در « كانت » به الف و لام و در « له » به عهد راجع است.

قوله: قاله ابن النحاس: ضمير در « قاله » به منادى واقع نشدن كلمه‌اى كه الف و لام عهد دارد راجع است.

قوله: فيجوز فى السّعة ايضا: ضمير فاعلى در « فيجوز » به جمع بين « يا » و الف و لام راجع است.

قوله: و يجوز حينئذ: يعنى حين اجتماع ال مع يا فى لفظة « اللّه ».

قوله: قطع الفه: يعنى بگوئيم: يا اللّه.

قوله: و حذفها: يعنى بگوئيم: يا اللّه.