المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٠٠ - مبحث اسم غير منصرف

مى‌باشد يعنى دو امر فرعى در آن جمع مى‌باشد و چون در اسم غير منصرف نيز اين دو امر فرعى اجتماع كرده‌اند لاجرم همچون فعل ممنوع از دخول تنوين صرف مى‌باشد.

امّا دو امر فرعى در فعل: عبارتند از:

١- احتياج و نيز به فاعل چه آنكه اصل اينست كه كلمه به كلمه ديگرى محتاج نباشد.

٢- اشتقاق و اخذش از مصدر زيرا اصل اينست كه كلمه را از كلمه ديگرى اخذ نكرده باشند.

و امّا دو امر فرعى در اسم منصرف عبارتند از دو علّت از علل نه‌گانه چه آنكه هريك از آنها برخلاف اصل مى‌باشند.

قوله: مع كونه متمكّنا: يعنى مع كونه معربا.

قوله: امكنا: يعنى منصرفا.

قوله: و بعد مه يكون غير امكن: ضمير در « بعدمه » به تنوين راجع بوده و مقصود از « غير امكن» همان غير منصرف است.

قوله: لانّه قد يوجد فيما لا ينصرف: ضمير در « لانّه » به غير هذا التنوين راجع است.

قوله: و نحو ذلك: همچون تنوين تنكير و ترنّم.

قوله: كحجلى: يعنى كبك.

قوله: كحبلى: زن آبستن.

قوله: حمراء: زن سرخ‌روى.

قوله: سكران: مرد مست.

قوله: غضبان: مرد غضبناك.

قوله: كلحيان: مرد طويل اللّحيه (ريش‌دراز).

قوله: كندمان: پشيمان.

متن: «٦٥٢»

المباحث النحويه شرح سيوطى ؛ ج‌٣ ؛ ص١٦٠٠

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

وصف: معطوف به « زائد افعلان»، مبتداء و خبرش « كذلك » است كه محذوف‌