المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٣٦ - تتمه كلام در مناداى مندوب

هذه: اسم اشاره، مجرور به « من » ، متعلّق به « خلا ».

الهاء: مشار اليه « هذه ».

قد: بمعناى تحقيق، غير عامل.

خلا: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، صله و عائد براى « ما ».

ترجمه‌

و آن اسمى كه بواسطه حذف تاء تأنيث مرخّم شده است را پس از حذف تماما و كمالا باقى بگذار و از ترخيم كلمه‌اى كه تاء تأنيث ندارد منع و جلوگيرى نما.

متن: «٦١١»

تجزيه و تركيب‌

الّا: از ادات استثناء.

الرّباعى: مستثناء و مستثنا منه « ما من هذه الهاء» مى‌باشد.

فاء: عاطفه.

ما: موصوله، معطوف به « الرباعى ».

فوق: اسم، ظرف، متعلّق به « استقرّ » صله براى « ما ».

العلم: صفت براى « الرباعى ».

دون اضافة: مضاف و مضاف اليه، حال از « العلم ».

واو: عاطفه.

اسناد: معطوف به « اضافة ».

متمّ: صفت براى « اسناد ».

ترجمه‌

مگر اسم رباعى يا بيشتر از آن‌كه علم بوده و از اضافه و اسناد خالى باشد.

شرح عربى‌

فصل فى الترخيم‌

و هو حذف بعض الكلمة على وجه مخصوص.

( ترخيما) أى لأجل التّرخيم احذف آخر المنادى، كيا سعا فيمن دعا سعادا، و جوّزنه (مطلقا فى كلّ ما أنّثّ بالها) علما كان أم لا زائدا على ثلاثة أم لا.

( و اللّذى قد رخّما بحذفها و قره بعد) فلا تحذف منه شيئا آخر، فقل فى عقنباة « يا عقنبا»