المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٥٥ - تتمه بحث در اسم تفضيل

أحبّ إلى اللّه فيها الصّوم منه فى عشر ذى حجّة» و « ما رأيت رجلا أحسن فى عينه الكحل منه فى عين زيد»، و الأصل أن يقع هذا الظّاهر بين ضميرين أوّلهما للموصوف و ثانيهما للظاهر كما تقدّم، و قد يحذف الضّمير الثّانى و تدخل من إمّا على الظّاهر نحو « من كحل عين زيد»، أو محلّه نحو « من عين زيد» أو ذى المحلّ نحو « من زيد»، و ممّا جاء من كلامهم « ما احد أحسن به الجميل من زيد» و الأصل من حسن الجميل بزيد، أضيف الجميل إلى زيد ثمّ حذف.

ترجمه و شرح‌

فصل‌

مصنّف گويد:

رفع دادن اسم تفضيل اسم ظاهر را كم و نادر است ولى زمانى كه به جاى فعل قرار گيرد اين رفع كثيرا ثابت مى‌باشد.

شارح گويد:

افعل تفضيل در تمام لغات ضمير مستتر را رفع مى‌دهد و على الظاهر اين معنا مورد تصديق تمام ادباء مى‌باشد.

امّا رفع دادنش باسم ظاهر.

بايد بگوئيم كم و نادر است زيرا شباهت اسم تفضيل باسم فاعل ضعيف است از اينرو چندان قوّتى ندارد تا بتواند در اسم ظاهر عمل كند و از همين قبيل است مثالى را كه سيبويه حكايت كرده و آن عبارتست از:

مررت برجل افضل منه ابوه (گذشتم به مردى كه پدرش از او برتر بود).

شاهد در « افضل » است كه در اسم ظاهر يعنى « ابوه » عمل رفع كرده و آنرا فاعل خود قرار داده است.

البتّه در موردى كه افعل تفضيل براى قرار گرفتن بجاى فعل صلاحيّت داشته باشد نظير آنجائيكه قبل از آن نفى واقع شده و مرفوعش كلمه اجنبى بوده و آنرا برخودش باعتبارى تفضيل داده باشيم عمل مزبور (رفع باسم ظاهر) كثير و شايع است مانند:

ما من ايّام احب الى اللّه فيها الصّوم منه فى عشر ذيحجّة (نيست از ميان ايّام روزى كه روزه در آن محبوب‌تر باشد از روزه در دهه ذى حجّه).

شاهد در « احبّ » است كه قبل از آن حرف نفى واقع شده و مرفوعش كه‌