المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٤٠ - مبحث اضافه

( وصفا) كاسمى الفاعل و المفعول و الصفة المشبّهة (فعن تنكيره لا يعزل) سواء أضيف إلى معرفة أو نكرة و لذلك وصف به النّكرة ك «هديابالغ الكعبة» و نصب على الحال ك «ثانىعطفه» و دخل عليه رب (كربّ راجينا عظيم الأمل مروّع القلب قليل الحيل).

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

اوّلى را مخصّص گردان يا بآن بواسطه كلمه‌اى كه پهلويش قرار گرفته تعريف را اعطاء كن.

شارح گويد:

مقصود اينست كه كلمه اوّلى يعنى مضاف را بواسطه دوّمى مخصّص گردان اگر دومى نكره باشد مانند: غلام رجل (پسر مردى).

در اين مثال « غلام » كه مضاف است از مضاف اليه كه « رجل » مى‌باشد كسب تخصيص كرده و همان طورى كه ملاحظه مى‌كنيم « رجل » نكره مى‌باشد و مقصود از كسب تخصيص آنست كه مضاف را بمضاف اليه اختصاص مى‌دهيم يعنى مى‌گوئيم پسرى كه اختصاص به مرد دارد نه به زن.

يا تعريف را بمضاف اعطاء كن بواسطه كلمه پهلويش يعنى مضاف اليه در صورتيكه مضاف اليه معرفه باشد همچون: غلام زيد (پسر زيد).

در اين مثال چون « زيد » معرفه مى‌باشد مضاف يعنى « غلام » بواسطه‌اش معرفه شده و اصطلاحا مى‌گويند مضاف از مضاف اليه كسب تعريف كرده است.

سپس مصنّف مى‌گويد:

و اگر مضاف به « يفعل » شبيه بوده در حاليكه وصف باشد، از نكره بودنش جدا نمى‌گردد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه مضاف در صورتيكه وصف شبيه به فعل مضارع باشد ابدا از نكره بودنش جدا نمى‌شود اعمّ از آنكه بنكره اضافه شده يا مضاف اليهش معرفه باشد.

منظور از « وصف » اسم فاعل و اسم مفعول و صفت مشبهه و امثال اينها است.

و مراد از وصف شبيه بفعل مضارع وصفى است كه از آن زمان حال و استقبال مراد باشد همانطورى كه فعل مضارع چنين است.