المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٤٣ - مبحث اسم تفضيل(باب افعل تفضيل)

ترجمه و شرح‌

مبحث اسم تفضيل (باب افعل تفضيل)

مصنّف گويد:

از فعلى كه صيغه تعجّب ساخته ميشود، افعل را براى تفضيل بساز، و از آنچه ساختن تعجّب ممنوع است ساختن تفضيل را ممنوع بدان.

شارح گويد:

مقصود اينست كه قبلا گفتيم صيغه تعجّب از فعلى ساخته ميشود كه واجد شرائطى باشد اكنون مى‌گوئيم:

از چنين فعلى صيغه افعل را براى تفضيل بساز مانند:

هذا افضل من زيد (اين از زيد برتر مى‌باشد).

و نظير:

هذا اعلم من زيد (اين داناتر از زيد مى‌باشد).

در ايندو مثال « افضل » و « اعلم » صيغه تفضيل بوده و از دو فعل، فضل و علم ساخته شده‌اند و ايندو فعل تمام شرائط سابق الذكر را دارند يعنى:

اوّلا: ثلاثى مجرّد بوده.

ثانيا: متصرّف هستند.

ثالثا: قابل كم و زياد مى‌باشند.

رابعا: تام بوده.

خامسا: منفى نيستند.

سادسا: اسم فاعل آنها بروزن افعل نيست.

سابعا: مجهول نمى‌باشند.

و بايد توجّه داشت از هرفعلى كه ساختن صيغه تعجّب ممنوع است ساختن افعل تفضيل نيز ممنوع مى‌باشد. بنابراين نمى‌توان صيغه تفضيل را ازغير فعل يا فعل زائد برسه حرف يا از فعلى كه شرائط ديگر را ندارند ساخت.

و امّا: مثال هو اقمن بكذا (او بفلان چيز سزاوارتر است).

و: هو اخصر منه (آن مختصرتر از آن است).

و: هو ابيض من اللّبن (آن از شير سفيدتر است).

هرسه شاذّ و خلاف قاعده مى‌باشند.