المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٤٥ - مبحث اعمال اسم فاعل

مفرد عمل مى‌كند آن نيز عمل مينمايد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه آنچه براى اسم فاعل و صيغه مبالغه بيان نموديم راجع به صيغه مفرد آندو بود اكنون مى‌گوئيم:

غير مفرد يعنى تثنيه و جمع از اسم فاعل و امثله مبالغه نيز همچون مفرد بوده و از نظر حكم و شروط عمل با آن تفاوتى ندارد، بنابراين هركجا كه مفرد عمل مى‌كند تثنيه و جمع نيز عمل مى‌نمايند مانند آنچه در قول امرء القيس وارد شده:

يعنى: آندو قبيله كه كشنده هستند پادشاه عظيم الشأن و شجاعى را كه از نظر حسب و بخشش و عطاء بهتر از طائفه معد مى‌باشد.

شاهد در « القاتلين » است كه اسم فاعل و به صيغه تثنيه مى‌باشد و « الملك » را بنابر مفعوليّت نصب داده است.

و نظير آنچه در قول طرفة بن العبد البكرى وارد شده است:

يعنى: آنقوم برمن زيادتى دارند، بدرستيكه ايشان در حالى كه در قوم خود مى‌باشند آمرزنده و بخشنده‌اند گناهان آن جماعت گنه‌كاران را و در اين امر بركسى فخر نمى‌كنند.

شاهد در « غفر » است كه جمع مكسّر غفور بوده و عمل كرده در ذنبهم و آنرا نصب داده است.

دنباله سخن‌

شارح گويد:

مصغّر از اسم فاعل و مفعول عمل نمى‌كند مگر بعقيده سكّاكى كه آنرا عامل مى‌داند، بنابراين صحيح نيست بگوئيم:

جائنى زيد الضوريب عمروا.

قوله: الى انّه لا يعمل: ضمير در « انّه » به اسم فاعل راجع است.

قوله: حينئذ: يعنى حين يكون صلة لال.

قوله: لا يعمل مطلقا: چه در حال و چه در ماضى و چه در استقبال.