المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٨٩ - شرط اعمال صفت مشبهه

عمل اسم فاعلى كه متعدّى است براى صفت مشبهه به همان نحوى كه بيان شد ثابت مى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه صفت مشبهه با همان شرائطى كه براى اعمال اسم فاعل بيان شد عمل مى‌كند يعنى در جواز عمل صفت مشبهه شرط است كه برمسنداليه يا حرف نفى يا ذو الحال اعتماد داشته باشد همان طورى كه در اسم فاعل چنين بود مانند:

زيد حسن الوجه (زيد نيكوروى است).

در اين مثال « حسن » در « الوجه » عمل كرده و آن را بنابر فاعليّت رفع داده و همان طورى كه ملاحظه مى‌كنيم تكيه برمسنداليه يعنى « زيد » دارد.

ولى فرقى كه بين اسم فاعل و صفت مشبهه در اين مقام وجود دارد اينست كه كلمه منصوب بعد از اسم فاعل مفعول وصف بوده ولى در صفت مشبهه نصب بنابر تشبيه به مفعول است چه آنكه گفتيم صفت مشبهه هميشه از فعل لازم مشتقّ مى‌شود لذا معنا ندارد برايش مفعول ذكر نمائيم:

متن: «٤٧٠»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

سبق: اسم، مصدر، مضاف، مبتداء.

ما: موصوله.

تعمل: فعل مضارع، ضمير فاعلى در آن به صفت مشبهه راجع است.

فيه: جارّ و مجرور، متعلّق به « تعمل » و ضمير مجرورى در آن به ماء موصوله راجع است.

مجتنب: بصيغه اسم مفعول، خبر.

واو: عاطفه.

كونه: مضاف و مضاف اليه « كون » ناقصه بوده و ضمير اسمش مى‌باشد، مبتداء.

ذا: خبر براى اسم « كون » ، مضاف.

سببيّه: مضاف اليه.