المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٦٧ - مبحث اسماء افعال و اسماء اصوات

اسماء افعالى كه دلالت برمعناى امر دارند مانند: آمين بمعناى استجب (اجابت كن) فراوان و بسيار بوده و در كلمات و عبارات زياد ديده مى‌شوند و از همين قبيل است:

نزال (بفتح نون) بمعناى انزل (فرود آى) رويد (بضمّ راء و فتح واو و سكون ياء و فتح دال) بمعناى امهل (مهلت بده) هيت (بفتح هاء و سكون ياء و فتح تاء) و هيا بفتح هاء بمعناى اسرع يعنى هردو بمعناى شتاب كن مى‌باشند.

ايه (بكسر همزه و سكون ياء) بمعناى امض فى حديثك (كلامت را ادامه بده) خيّهل (بفتح حاء و هاء و ياء مشدّده) بمعناى رائت (بياور) يا عجّل (تعجيل كن) يا اقبل (روى آور).

ها بمعناى خذ (بگير)، هلمّ (بفتح هاء و ضمّ لام و تشديد ميم) بمعناى احضر (حاضر كن) يا اقبل (روى بياور).

و امّا غير اين اسماء يعنى اسماء افعالى كه بمعناى مضارع يا ماضى هستند نادر و قليل مى‌باشند.

اسماء افعال بمعناى مضارع همچون:

وى (بفتح واو و سكون ياء) وا، واها هرسه بمعناى اعجب (بعجب و شگفت مى‌آيم) مى‌باشند أفّ (بفتح همزه و تشديد فاء) بمعناى اتضجّر (دلتنگ مى‌شوم).

اسماء افعال بمعناى ماضى مانند:

هيهات (بفتح هاء و سكون ياء) بمعناى بُعد (دور شد)، وشكان (بفتح واو و سكون شين و فتح نون) و سرعان (بفتح سين و سكون راء) هردو به معناى سَرُع (سرعت گرفت) مى‌باشند.

بطآن (بفتح باء و سكون طاء و الف ممدوده و نون مفتوح) بمعناى بطئ (كندى نمود).

و هم چنين اسم فعل بمعناى امر از رباعى نيز قليل و نادر مى‌باشد مانند: قرقار بمعناى قرقر (آواز بخوان).

مصنّف گويد:

عليك از جمله اسماء افعال مى‌باشد و همچنين دونك و اليك يعنى ايندو نيز اسم فعل محسوب مى‌شوند.

شارح گويد: