المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٥٩ - فصل مبحث تحذير

نظير « ايّاك و الشّرّ» عبارتست از تثنيه و جمع و تمام فروع آن يعنى ايّاكما و ايّاكم و ايّاك و ايّاكنّ و ايّاىّ و ايّانّا و ديگر صيغ.

و كلمه « محذّر » بكسر ذال مى‌باشد و حاصل مراد اينست كه:

متكلّمى كه در مقام تحذير غير است صيغه « ايّاك و الشّرّ» و يا نظير آن همچون ايّاكما و الشرّ و ايّاكم و الشرّ را استعمال مى‌نمايد.

وى لفظ « ايّاك » و نظير آنرا بواسطه فعلى كه استتارش واجب است نصب مى‌دهد.

و وجه وجوب استتار فعل آنست كه:

تحذير بواسطه لفظ « ايّا » به مراتب بيشتر است از تحذير بغير آن از اينرو اين لفظ « ايّا » بعنوان بدل از فعل آورده مى‌شود و چون جمع بين بدل و مبدل‌منه صحيح نيست لاجرم فعل واجب الاستتار است.

مصنّف گويد:

نسبت بده حكم مذكور را به « ايّا » در موردى كه حرف عاطف وجود ندارد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه در موردى كه حرف عاطف وجود ندارد و تحذير به صيغه « ايّا » واقع شده باز حكم مذكور كه وجوب نصب به فعل واجب الاستتار باشد جارى است و خلاصه كلام آنكه اگر تحذير با كلمه « ايّاك » و نظائر آن صورت بگيرد ناصب فعل واجب الاستتار مى‌باشد اعمّ از آنكه عاطف در كلام بوده مانند: ايّاك و الشرّ يا كلام از عاطف خالى باشد همچون: ايّاك الاسد كه در هردو صورت نصب « ايّاك » به احذر مقدّر است.

مصنّف گويد:

و در غير آنچه ذكر شد استتار فعل تحذير هرگز لازم نمى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود اينست كه در موردى كه تحذير به غير « ايّا » باشد استتار فعل ابدا واجب و لازم نيست بلكه استتار و اظهارش هردو جايز است مانند:

نفسك الشرّ كه فعلش جنّب بوده و مستتر مى‌باشد يعنى تقدير كلام:

جنّب نفسك الشّرّ (دور نگهدار خودت را از شرّ) است چنانچه مى‌توان آنرا ظاهر نمود و به صورتى كه ذكر نموديم آورد.