المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥١١ - فصل مبحث مناداى مضاف به ياء متكلم و احكام آن و حكم مضاف به مضاف بياء متكلم

مشروط باينكه مضاف به ياء يعنى در حقيقت مضاف اليه منادى يا كلمه « امّ » بوده و يا « عمّ » باشد مانند:

يا ابن امّ (بفتح ميم) يا ابن امّ (بكسر ميم) يا ابن امّى (بثبوت يا).

و نظير:

يا ابن عمّ « بفتح ميم» يا ابن عمّ « بكسر ميم» يا ان عمّى (بثبوت يا).

امّا جريان و استمرار كسره در آن بخاطر اينست كه بدين وسيله برحذف (ياء) دلالت مى‌شود.

و امّا جريان و استمرار فتحه در آن به جهت آنست كه بدين ترتيب دلالت مى‌شود برحذف الف منقلب از ياء.

البتّه اثبات ياء شاذّ و نادر است مانند آنچه در قول ابى زبيد طائى آمده:

يعنى: اى پسر مادر من و اى برادر جانى من تو من را واگذاردى از براى روزگارى كه سخت و ناملايم است.

شاهد در ثبوت « ياء » در « امّى » است.

و نيز اثبات الف منقلب از ياء نيز شاذّ و نادر است مانند آنچه در قول ابو النجم عجلى آمده:

يعنى: اى دختر عموى من، مرا ملامت و سرزنش مكن و همخوابه من باش، پس خالى نباشد خوابگاه من يك روز از تو.

شاهد در « عمّا » است كه الف در آن ثابت مانده و حذف نشده.

و بايد توجّه داشت كه « ياء » در غير دو موردى كه ذكر نموديم حذف نمى‌شود.

مصنّف گويد:

در مقام نداء ابت و امّت وارد شده است، تاء آنها را كسره يا فتحه بده و تاء عوض است از ياء.

شارح گويد:

دو كلمه « ابت » و « امت » با تاء تأنيث در مقام نداء وارد شده‌اند، تاء را در ايندو بدو وجه مى‌توان خواند.

الف: مكسور.