المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٥٧ - مبحث ابنيه مصادر

ج: آنكه يا مفتوح العين بوده نظير: ضرب، يضرب، ضربا.

و يا مكسور العين باشد همچون: فهم، يفهم، فهما.

و يا مضاعف باشد مثل: ردّ، يردّ، ردّا.

مصنّف گويد:

فعلى كه بروزن « فعل » بوده و لازم باشد مصدرش بروزن « فعل » مى‌آيد مانند: فرح و جوىّ و شلل.

شارح گويد:

مقصود اينست كه فعل ثلاثى مجرّد به دو شرط مصدرش بروزن « فعل » بفتح فاء و عين مى‌آيد:

الف: عين الفعلش مكسور بوده.

ب: آنكه لازم باشد.

اعمّ از آنكه صحيح بوده همچون: فرح، يفرح، فرح.

يا معتلّ اللام (ناقص) باشد مثل: جوى، يجوى، جوى.

يا مضاعف محسوب شود مانند: شلّ، يشلّ، شلل.

كلمه « شلل » مصدر است براى « شلّت يده» يعنى خشك باد دست او.

سپس شارح گويد:

اينكه گفتيم مصدر فعل مكسور العين بروزن فعل مى‌آيد در صورتى است كه برحرفه يا تصرّف در امور دلالت نكند چه آنكه در ايندو صورت مصدرش بروزن فعاله (بكسر فاء) مى‌آيد مانند حدّ، يحدّ الحدادة يا ولى، يلى، ولاية.

كه اوّلى برحرفه آهنگرى و دوّمى برتصرّف در امور دلالت دارد لذا مصدرشان بروزن فعاله آمده است.

مصنّف گويد:

فعلى كه بروزن « فعل » بوده و لازم باشد نظير « قعد » مصدرش بطور شيوع و اطرّاد بروزن فعول آيد مانند: غدا.

شارح گويد:

مقصود اينست كه مصدر فعل ثلاثى مجرّد با دو شرط بروزن فعول مى‌آيد:

الف: آنكه لازم بوده.

ب: آنكه مفتوح العين باشد.