البته در اين قسمت بايد حزم و احتياط را از دست نداد و تاريخ صحيح و مطمئن را از غير صحيح باز شناخت، بالأخص كه در مورد پيامبران بنى اسرائيل، جعليات «اسرائيلى» فراوان است و هرگز نبايد بر آنها تكيه كرد.

١٣. آگاهى از تاريخ محيط نزول قرآن

قرآن در محيطى نازل گرديده كه مردم آنجا، اززندگى خاصى برخوردار بودند وآيات قرآن به مناسبت هايى به شيوه زندگى و رسوم و آداب آنها اشاره كرده و سرانجام به نقد آنها پرداخته است. براى يك مفسر لازم است كه از وضع زندگى عرب قبل از اسلام و معاصر با آن به گونه اى آگاه باشد تا آيات مربوط به اين قسمت را به روشنى درك كند.

مثلاً قرآن درباره موضوعاتى از قبيل «ازلام»[١] و بت هايى مانند «ود»، «سواع»، «يغوث»، «يعوق» و «نسر»[٢] و آداب و اخلاق عرب مانند «وأدالبنات»[٣] و نحوه معاشرت هاى آنان با ايتام و دهها موضوع مربوط به زندگى عرب قبل از اسلام و معاصر با آن، سخن گفته است، و تشريح كامل آيات مربوط به اين بخش در گرو آگاهى از وضع زندگى اين گروه است كه قرآن در محيط آنان نازل گرديده است.

گاهى قرآن از طريق طرح مثل، حقايقى را متذكر مى گردد، ولى واقعيت مثل را، كسانى درك مى كنند كه از زندگى بيابانى اطلاع داشته باشند ويا در سرزمين خشك و لم يزرع به سر ببرند، آنجا كه «حقيقت» و «سراب» را مطرح مى كند و مى فرمايد:

(وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَعمالُهُمْ كَسَراب بِقِيعة يَحْسَبُهُ الظَمئآنُ ماءً...) (نور/٣٩).

[١] مائده/٣و٩٠.
[٢] نوح/٢٣.
[٣] تكوير/٨.