منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٢٨٣
بسا ريشه ده معنى را به يك يا دو معنى باز گردانيده است. وى در اين باره مى گويد:
تأويل مصدر فعل ماضى «آل» كه به معنى «رجع» است و عرب مى گويد:
أوّل الحكم إلى أهله: يعنى حكم را به اهلش بازگردان، اعشى شاعر معروف مى گويد:
و أوّل الحكــم إلـى أهلــه *** ليس قضائى بالهوى الجائر
«قضاوت و داورى را به اهل آن واگذار كن، داورى من بر اساس هوى و هوس نيست».
هرگاه در زبان عرب گفته شود، تأويل الكلام: مقصود، عاقبت و سرانجام سخن است كه كلام به آن باز مى گردد.[١]
با توجه به اين سخن و آنچه كه راغب در مفردات گفته است به خوبى استفاده مى شود كه لفظ تأويل به يكى از دو صورت استعمال مى شود، يا به معنى مصدر است يعنى بازگردانيدن چيزى يا جمله اى به معنى واقعى آن، يا به اسم مفعول است يعنى مال و سرانجام شىء.
اكنون وقت آن رسيده است كه معنى واقعى تأويل را از خود قرآن به دست آوريم، براى اين كه از هر نوع پيش داورى خوددارى كنيم، قبلاً مجموع آياتى را كه در اين زمينه وارد شده است مورد بررسى قرار مى دهيم سپس نظر نهايى را اعلام مى نماييم. از خوانندگان گرامى درخواست مى كنيم تا بحث به پايان نرسيده از هر نوع اظهار نظر خوددارى فرمايند.
[١] المقاييس:١/١٥٩.