اكنون كه سخن به اين جا منتهى گرديد، مناسب است برخى از پرسش ها را كه پيرامون «تفسير» و «تأويل» مطرح است، به صورت فشرده پاسخ گوييم. هر چند در آغاز بحث، پيرامون «تفسير» و «تأويل»اجمالاً گفتگو نموديم وبراى تشريح بيشتر، بار ديگر به آن موضوع باز مى گرديم، و شايد با مطالعه اين پرسش ها و پاسخ ها، همه مسايل مربوط به «تفسير»و «تأويل» روشن گردد.

١. آيا تفسير قرآن همان تأويل آن است، يا اين دو با هم فرق دارند؟

٢. در صورت داشتن فرق، چرا تفسير قرآن تحت شرايطى جايز است، ولى تأويل متشابه آن جز از ناحيه خدا و «راسخان در علم» جايز نيست؟

٣. آيا تأويل مخصوص آيات متشابه است، يا آيات ديگر نيز مى توانند تأويل داشته باشند؟

٤. اين كه در برخى از روايات وارد شده است كه قرآن بطنى دارد، مقصود از آن چيست؟ و آيا بطن قرآن، همان تأويل آن است يا نه؟

پاسخ

١. تفاوت تفسير و تأويل

مفسران قرن سوم و چهارم مانند: «طبرى» در تفسير خود «جامع البيان»