در محيط اسلامى، پيروان هر يك از شرايع آسمانى مانند كليميان و مسيحيان و زردشتيان در انجام سنن و تعاليم مذهبى خود، آزادند و هيچ فرد مسلمان نبايد متعرض آنان گردد فقط بايد مالياتى به نام «جزيه» كه به مراتب كمتر از مالياتى است كه مسلمانان مى پردازند، بپردازند واين ماليات در برابر خدمات مختلف و گوناگونى است كه دولت اسلامى درباره آنان، وغير آنها انجام مى دهد.

علت آزادى آنان اين است كه آنها از جاده توحيد كه براى بشر سرنوشت ساز و سعادت آفرين است، منحرف نشده و با تمام خرافاتى كه بعداً وارد شريعت آنها شده است، خود را موحد قلمداد مى كنند.

ولى در محيط اسلامى، بت پرست نمى تواند رسميت داشته باشد، وحكومت اسلامى، بت و بت پرستى را تحمل نمى كند و با قدرت هر چه تمام تر، محيط را از لوث يك چنين عمل منكر وبد، كه انسان را در برابر سنگ و گل زبون و بيچاره مى سازد، پاك مى كند، در اين صورت سؤال مى شود كه جهاد، با حريت وآزادى كه اسلام منادى آن است چگونه سازگار است.

پاسخ: حقيقت اين است كه حدود آزادى انسان را در عقيده و عمل بايد روشن ساخت و ديد كه انسان تا چه حدى آزاد است در اين مورد بايد توجه كرد كه كارهاى انسان بر دو نوع است.

١. كارهايى كه مربوط به سليقه شخصى و زندگى مادى او است.