منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٨٦

و بىواقعيت شمرد.

سعدى از آن جمله افرادى است كه اين حقيقت را در قالب اشعار نغز خود ريخته و در اين مورد چنين مى گويد:

ره عقل جز پيچ بر پيچ نيست *** بر عاشقان جز خدا هيچ نيست

توان گفتن اين با حقيقت شناس *** ولى خرده گيرند اهل قياس

كه پس آسمان و زمين چيستند؟ *** بنى آدم و دام و دد كيستند؟

پسنديده پرسيدى اى هوشمند *** بگويم جوابت گر آيد پسند

كه هامون و دريا وكوه و فلك *** پرى آدميزاد و ديو و ملك

همه هر چه هستند از آن كمترند *** كه با هستيش نام هستى برند

عظيم است پيش تو دريا و موج *** بلند است خورشيد تابان بر اوج

ولى اهل صورت كجا پى برند؟ *** كه ارباب معنا به ملكى درند

كه گر آفتابست يك ذره نيست *** وگر هفت درياست يك قطره نيست

چو سلطان عزت علم بر كشيد *** جهان سر به جيب عدم بر كشيد[١]

و با توجه به اين برداشت از جهان، راستى مى توان گفت جز خدا، همه چيز باطل و بىواقعيت است:

(ذلِكَ بانَّ اللّهَ هُوَ الحَقُّ وَ اَنّ ما يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ هُو الْباطِلُ) .