بلافاصله مسأله جهاد در راه خدا را مطرح مى نمايد. ما اين حقيقت را به روشنى در زندگى پيامبر گرامى و امير مؤمنان و ساير پيشوايان به خوبى مشاهده مى كنيم، جهاد پيامبر وامير مؤمنان پس از مهاجرت از مكه به مدينه، و يا جهاد حسن بن على و حسين بن على عليهم السَّلام پس از مهاجرت از مدينه به كوفه، بيانگر اهميت هماهنگى اين دو اصل است به گونه اى كه يكى بدون ضميمه ديگرى چندان مؤثر نيست.

هجرت و پيامبران آسمانى

تاريخ زندگى رهبران آسمانى به خوبى نشان مى دهد كه هر موقع محيط را براى تبليغ، مناسب نمى ديدند و يا براى جان و هدف خود احساس خطر مى كردند، محيط خود را براى به دست آوردن نقطه متناسب ترك مى گفتند.

اين نه تنها پيامبر اسلام صلَّى اللّه عليه و آله و سلَّم است كه خفقان مكه اورا به ترك زادگاه و فرود در مدينه وادار كرد، بلكه مهاجرت به حكم عقل و خرد، يك سنت الهى است كه گروهى از پيامبران از آن بهره گرفته اند و قرآن سرگذشت آنها را بازگو كرده است و ما نيز به گونه اى فشرده از آنان ياد مى كنيم.

الف: ابراهيم، قهرمان توحيد

ابراهيم خليل الرحمان شايد نخستين پيامبرى است كه زادگاه خود را براى نشر وگسترش رسالت خود در محيط مناسب، ترك گفت، وى در مبارزه خود با شرك و بت پرستى، با شكستن بت ها به شديدترين مجازات محكوم گرديد، و لطف الهى او را از چنگال دشمن نجات داد، و چون «بابل» را محيطى