«خداوند قرآن را براى مقطع معينى از زمان و يا براى گروهى خاص فرو نفرستاده است، از اين جهت قرآن در تمام زمان ها تازه است و در نزد همه ملل جهان تا روز رستاخيز با طراوت مى باشد».

و شايد روى همين جهت است كه ابن عباس مى گويد:

«القرآن يفسره الزمان».

«قرآن را زمان تفسير مى كند».

مقصود از زمان همان انديشه ها و دانش هاى نوى است كه درزمينه هاى گوناگون در جامعه انسانى پيدا مى شود و به مفسر بينش جديدى مى بخشد و در نتيجه مطالبى از قرآن استخراج مى گردد كه هرگز در انديشه مفسران پيشين نمى گنجيد.

١١. آگاهى از تاريخ صدر اسلام

مقصود از «تاريخ اسلام» رويدادهايى است كه پس از بعثت پيامبر و بالأخص بعد از هجرت رخ داده و بخشى از آيات قرآن ناظر به آنها است. در اين ميان آگاهى از تاريخ «غزوات» و «سريه ها» كمك مؤثرى به تفسير قسمتى از آيات قرآن مى كند.

[١] تفسير برهان:١/٢٨.