منشور جاويد - سبحانى، شیخ جعفر - الصفحة ٣١٢

٢. (...وَلَيْسَ البِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا البُيُوت مِنْ ظُهُورِها وَلكِنَّ البِرَّ مَنِ اتَّقى وَأْتُوا البُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها...) (بقره/١٨٩)

«نيكوكارى اين نيست كه از پشت خانه رفت و آمد كنيد، نيكوكارى اين است كه پرهيزگارى را پيشه خود سازيد و از درهاى خانه رفت و آمد كنيد».

هدف آيه كوبيدن يك سنت جاهلى است كه هر موقع مردى براى حج احرام مى بست، از عقب خانه، سوراخى باز مى كرد، و از آنجا رفت و آمد مى نمود.[١]

آيه در حالى كه اين سنت جاهلى را مى كوبد، معناى ديگرى نيز در بردارد، و آن اين است كه هر كارى را بايد از طريق عقلايى و سنت هاى طبيعى تعقيب كرد، يك چنين تأويل جز از طريق امثال معصوم امكاپذير نيست.

در روايات اسلامى وارد شده است كه:

«وما فى القرآن آية إلاّ ولها ظهر وبطن»: «در قرآن آيه اى نيست مگر آن كه براى آن ظاهرى و باطنى است».

از اين بيان پاسخ سؤال چهارم نيز روشن مى گردد و آن اين است كه: باطن قرآن، همان تأويل و معنى مخفى آن است كه هيچ كس جز افراد معدودى راه به شناختن آن ندارد، در حالى كه باب آگاهى از معناى ظاهرى قرآن به روى همگان باز است.

خلاصه بحث

١. هدف از تأويل در قرآن گاهى حقيقت هاى عينى و خارجى است كه