ديوار را از آن جهت تعمير كردم كه زير آن گنجى بود و به دو يتيم بى نوا تعلق داشت، خداوند خواست كه آن گنج، با برپايى ديوار محفوظ بماند تا آنان پس از بلوغ به ثروت پدرانه خود دست يابند.

در اين موقع مصاحب موسى با اشاره به چنين فلسفه و انگيزه ها، فرمود:

(...ذلِكَ تَأْوِيلُ ما لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْراً)(كهف/٨٢).

«اين ها اسرار و نتايج نهايى كارهايى بود كه تو بر سر آن ها طاقت نياوردى».

در اين مورد لفظ «تأويل» در علل غايى كارهاى مهم و مرموزى به كار رفته است كه براى شخصيتى مانند موسى نيز مخفى و پنهان بود. به طور مسلم اين علل غايى، جنبه خارجى و عينى دارند و از قبيل مفاهيم ذهنى و فكرى نيستند.

٣. فلسفه احكام

سومين موردى كه در قرآن لفظ «تأويل» در آن به كار رفته است، فلسفه احكام است كه قرآن از آن به عنوان «احسن تأويلاً» تعبير مى آورد، در سوره نساء آيه ٥٩ چنين دستور مى دهد:

(يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطيعُوا اللّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِى الأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِى شَىء فَردُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَاليَومِ الآخِرِ ذلِكَ خَيرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً) .