المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٢١ - حكم نعم و بئس

به فاعل اسناد داديم امر چگونه است؟

بصريّون مى‌گويند: دو جمله نعم الرجل و بئس الرجل جمله فعليّه مى‌باشند.

ولى كسائى معتقد است ايندو، جمله اسميّه محكيّه بوده و بمنزله تأبّط شرّا محسوب مى‌شوند كه از اصل خود نقل داده شده و مدح و ذمّ را بآندو نام‌گذارى كرده‌اند.

حكم نعم و بئس‌

مصنّف گويد:

ايندو فعل دو اسمى را كه با الف و لام بوده و يا مضاف بالف و لام‌دار شده‌اند را رفع مى‌دهند.

شارح گويد:

اسم مرفوع فاعل براى ايندو بوده و الف و لام داخل برفاعل الف و لام جنس مى‌باشد.

مثال الف و لام داشتن فاعل همچون:

نعم المولى و نعم النصير ( خوب آقائى است و خوب مددكارى مى‌باشد).

و مثال اضافه شدن فاعل به كلمه الف و لام‌دار مانند:

نعم عقبى الكرم (خوب است عاقبت اشخاص كريم).

در اين مثال كلمه « عقبى » فاعل است براى « نعم » و چنانچه ملاحظه مى‌كنيم اگرچه با الف و لام نيست ولى به كلمه محلّى بالف و لام يعنى « الكرم » اضافه شده.

و گاهى فاعل ايندو كلمه‌اى است كه مضاف اليه آن به الف و لام‌دار اضافه شده است مانند آنچه در فرمايش حضرت ابو طالب عليه السلام وارد شده:

يعنى: خوبست فرزند خواهر اين طائفه در حالى كه مورد تكذيب نيست و آن زهير است كه اين صفت دارد شمشيرى است كه از بند باز شده است.

شاهد در « ابن » است كه فاعل « نعم » بوده و مضاف اليهش يعنى « اخت » به « القوم » كه الف و لام‌دار است اضافه شده.

مصنّف گويد:

ايندو فعل ضميرى را رفع مى‌دهند كه تمييز بعد از آندو مفسّرش مى‌باشد مانند: نعم قوما معشره.