المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٥٣ - فصل مبحث اختصاص

ضمير تكلّم (كمثل نحن العرب أسخى من بذل) و قد يكون ضمير خطاب، نحو « بك اللّه نرجو الفضل».

ترجمه و شرح‌

فصل مبحث اختصاص‌

مصنّف گويد:

اختصاص همچون منادائى است كه ياء نداشته باشد نظير « ايّها الفتى» كه بدنبال ارجونى آورده شود و بگوئيم: ارجونى ايّها الفتى.

شارح گويد:

اختصاص از نظر لفظ با منادى شباهت داشته ولى چون بدون « ياء » آورده ميشود از اين حيث با آن مخالفت دارد.

و نيز برخلاف منادى در اوّل كلام نمى‌آيد و اين وجه ديگرى است براى مخالفتش با منادى‌

سپس شارح گويد:

اگر اختصاص دو لفظ « ايّها » و « ايّتها » باشند حكمشان اينست كه همان طورى كه در نداء استعمال مى‌شوند بايد استعمال گردند يعنى حركتشان ضمّه بوده و لازم است براى آن صفتى كه معرّف بالف و لام بوده و مرفوع مى‌باشد را بياورند مانند كلمه « ايّها الفتى» كه بدنبال ارجونى آورده شده و بگوئيم: ارجونى ايّها الفتى (اميدوار كن مرا اختصاص مى‌دهم تو جوان را به اين حكم).

و نيز نظير:

اللّهمّ اغفر لنا ايّتها العصابة (بار خدايا بيامرز ما را، ما طائفه را).

مصنّف گويد:

و گاهى ديده شده كه اختصاص بدون كلمه « اىّ » بوده و بعد از الف و لام قرار گرفته است مانند: نحن العرب اسخى من بذل.

شارح گويد:

يعنى گاهى اوقات اختصاص بدون اىّ و در عين حال بعد از الف و لام قرار مى‌گيرد و در اين هنگام منصوب استعمال مى‌شود.

البتّه در چنين وقتى شرط است اسمى كه به معناى آن است مقدّم برآن گردد و