المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٤٣ - مبحث اعمال اسم فاعل

آن اختيار شده است.

شارح گويد:

ضمير در « يكن » به اسم فاعل راجع بوده و مقصود اينست كه:

اگر اسم فاعل داراى الف و لام باشد چه به معناى ماضى بوده و چه حال و چه استقبال جمهور معتقدند عمل مى‌كند ولى رمّانى كه از ادباء است مى‌گويد:

اسم فاعل الف و لام‌دار در زمان حال عمل نمى‌كند.

برخى ديگر از ادباء گفته‌اند:

اسم فاعل الف و لام‌دار مطلقا عمل نمى‌كند و كلمه بعد از آن معمول است براى فعل مضمر.

سپس مصنّف گويد:

فعّال و مفعال و فعول در كثرت از فاعل بدل و عوض هستند.

شارح گويد:

مراد اينست كه اوزان سه‌گانه مذكور كه برمبالغه دلالت داشته و به صيغ مبالغه مشهورند در كثرت از فاعل بدل و عوض مى‌باشند.

مصنّف گويد:

بنابراين مستحقّ عملى هستند كه اسم فاعل استحقاق آنرا دارد.

شارح گويد:

مشروط بشروطى كه قبلا ذكر شد كه در اينصورت از نظر جميع علماء بصره عمل مزبور براى اين اوزان ثابت است مانند:

امّا العسل فانا شرّاب (امّا عسل را پس من آشامنده مى‌باشم).

شاهد در « شرّاب » است كه صيغه مبالغه و بروزن « فعّال » بوده و بواسطه اتّكاء و اعتمادش برمسنداليه يعنى « انا » عمل در ضمير مستتر كرده و آنرا بعنوان فاعليّت رفع داده است.

و نيز مانند:

انّه لمنحار بوائكها (او بسيار نحركننده است شتران جوان را).

شاهد در « منحار » است كه صيغه مبالغه و بروزن مفعال مى‌باشد و بواسطه اعتمادش برمسنداليه كه اسم « ان » بوده در « بوائكها » عمل كرده و آنران منصوب نموده است.