المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٢٨ - اسم مصدر و پارهاى از احكام آن

فاعل آن بود و دوّمى مفعولش مى‌باشد.

قوله: و فيه اعمال اسمه: ضمير در « فيه » به باب اعمال مصدر راجع بوده و در « اسمه » به مصدر عود مى‌كند.

مؤلّف گويد:

مصدر كلمه‌اى است كه برنفس حدث و فعل دلالت دارد ولى اسم مصدر عبارتست از نتيجه‌اى كه از حدث و فعل حاصل مى‌شود مثلا كسى كه دست و صورتش را با آب پاكيزه مى‌كند عملش را شستن گويند كه مصدر است و نتيجه اين فعل كه پاكيزه‌گى است اسم مصدر مى‌باشد.

قوله: سواء كان مضافا: ضمير در « كان » به مصدر راجع است.

قوله: ثمّ انّه لا يعمل: ضمير در « انّه » به مصدر راجع است.

قوله: ان كان غير مضمر: مقصود از مصدر مضمر، ضميرى است كه مرجعش مصدر باشد.

قوله: يحلّ محلّه: ضمير در « يحلّ » به فعل و در « محلّه » به مصدر برمى‌گردد.

قوله: و لو لا دفع اللّه الناس الخ: آيه (٢٥١) از سوره بقره.

قوله: او اطعام فى يوم الخ: آيه (١٤) از سوره بلد.

متن: «٤٢٦»

تجزيه و تركيب‌

بعد: اسم، ظرف، متعلّق به « كمّل » ، مضاف.

جرّه: مضاف و مضاف اليه و مضاف مضاف اليه است براى « بعد » و اضافه جرّ به ضمير از قبيل اضافه مصدر بفاعل است.

الّذى: اسم موصول، مفعول براى « جرّه ».

اضيف: فعل ماضى، مجهول، صله براى « الّذى » و ضمير نائب فاعلى كه در آن مستتر است به مصدر راجع است.

له: جارّ و مجرور، متعلّق به « اضيف » عائد براى « الّذى » و لام بمعناى « الى » است.

كمّل: فعل امر حاضر، ضمير « انت » در آن مستتر است باستتار