المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٦٦ - آراء در«لبى»

يعنى: آيا چشم نمى‌دوزى به مكان سهيل و نمى‌بينى طلوعش را در حاليكه ستاره‌اى است درخشان همچون آتشى شعله‌ور.

سپس مصنّف گويد:

و اگر « اذ » تنوين داده شود محتمل است كه مفرد آورده شود.

شارح گويد:

ضمير نائب فاعلى در « ينوّن » به « اذ » راجع مى‌باشد.

قابل توجّه آنكه وقتى « اذ » را تنوين دهند ذال آنرا بايد كسره داد زيرا بين ذال و تنوين حالت التقاء ساكنين پيش مى‌آيد لذا قاعده آن‌كه كسره دادن اوّلى است جارى شده و بدين ترتيب ذال مكسور مى‌گردد.

و بهرحال در صورتى كه « اذ » با تنوين ذكر شود محتمل است آنرا از اضافه منقطع و مفرد آورده و تنوين را عوض از مضاف اليه قرار دهيم مانند آنچه در فرموده حقتعالى وارد شده:

و انتم حينئذ تنظرون‌ ( شما در اين هنگام مى‌نگريد).

شاهد در « حينئذ » است كه « حين » به « اذ » اضافه شده و « اذ » تنوين گرفته لذا محتمل است تنوين عوض از مضاف اليه محذوف باشد و تقدير آن چنين است:

و انتم حين اذ كان كذا.

سپس مصنّف گويد:

و آنچه از نظر معنا همچون « اذ » مى‌باشد جايز است اضافه شود مانند:

حين جاء نبذ.

شارح گويد:

مقصود اينست كه كلماتى كه در معنا نظير « اذ » هستند يعنى هراسم زمان مبهمى كه ظرف ماضى باشد مانند « اذ » جايز است بهردو قسم از جمله (جمله اسميّه و جمله فعليّه) اضافه شود مانند:

حين جانبذ (زمانيكه آمد سرافكنده بود).

شاهد در « حين » است كه مانند « اذ » بوده لذا در اين مثال به جمله فعليّه اضافه شده.

و نظير:

جئتك حين الحجّاج امير (آمدم نزد تو در وقتى كه حجّاج امير بود).