المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٩٤ - تتمه مبحث تأكيد

( و عن نحاة البصرة المنع) من توكيد النكرة (شمل) لما أفاد ايضا.

( و اغن بكلتا فى مثنى و كلا عن وزن فعلاء) أى جمعاء فى المؤنّث (و وزن افعلا) اى اجمع فى المذكّر، و اجاز الكوفيّون استعمال ذلك قياسا.

ترجمه و شرح‌

تتمّه مبحث تأكيد

شارح گويد:

حضرات بعد از لفظ « اجمع » بواسطه الفاظ « اكتع » و « ابصع » و « ابتع » مفرد مذكّر را تأكيد مى‌كنند.

چنانچه پس از لفظ « جمعاء » بواسطه الفاظ « كتعاء » و « بصعاء » و « بتعاء » مفرد مؤنّث را تأكيد مى‌نمايند.

و همچنين بعد از لفظ « اجمعين » بواسطه الفاظ « اكتعين » و « ابصعين » و « ابتعين » جمع مذكّر را تأكيد مى‌نمايند.

و نيز پس از لفظ « جمع » بواسطه الفاظ « كتع » و « بصع » و « بتع » جمع مؤنّث را تأكيد مى‌كنند.

و آنچه گفته شد قاعده رائج و دارج بين ادباء است و خلاف آن شاذ و نادر مى‌باشد.

سپس مى‌گويد:

تأكيد نكره در صورتى كه بى‌فائده باشد جايز نيست و آن در فرضى است كه نكره محدود و معيّن نباشد مانند دو لفظ: حين و زمان چه آنكه تأكيد ايندو و اشباه آنها خالى از فائده است از اينرو باتّفاق جميع ادباء نمى‌توان آنها را تأكيد كرد.

مصنّف گويد:

و اگر تأكيد نمودن نكره فائده داشته باشد البته پذيرفته ميشود ولى از علماء نحو بصره نقل شده كه ايشان منع از تأكيد نكره را شامل اين مورد نيز دانسته‌اند.

شارح گويد:

مقصود آنست كه: اگر تأكيد نمودن نكره مفيد فائده باشد و آن در صورتى است كه نكره معيّن و محدود بوده همچون: يوم (روز) و شهر (ماه) و حول (سال) البتّه از نظر كوفيّين مقبول و جايز مى‌باشد و مصنّف در همين زمينه گفته است:

اين نظريّه از نظر سمع و قياس اولى به صواب مى‌باشد و از همين قبيل است قول‌