المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٩١ - دوم از توابع تأكيد و احكام آن

شرح عربى‌

( و استعملوا أيضا ككلّ) لفظا على وزن (فاعلة) مشتقّا (من عمّ فى التّوكيد) فقالوا « جاء النّاس عامّة»، و هو (مثل النّافلة) تاؤه تصلح للمذكّر و المؤنّث.

( و بعد كلّ أكّدوا بأجمعا) للمذكّر و (جمعاء) للمؤنّث و (أجمعين) للجمع المذكّر (ثمّ جمعا) لجمع المؤنّث، و لا يؤكّد بها قبله عندهم.

( و) لكن (دون كلّ قد يجيئ) فى الشّعر (أجمع) و (جمعاء) و (أجمعون ثمّ جمع) كقوله:

و المختار جوازه فى النّثر، قال صلّى اللّه عليه و آله: « فله سلبه أجمع».

ترجمه و شرح‌

مصنّف گويد:

ادباء وزن « فاعله » مثل نافله را كه از مادّه « عمّ » است در مقام تأكيد همچون لفظ « كلّ » استعمال كرده‌اند.

شارح گويد:

مقصود اينست: همان طورى كه در مقام تأكيد و افاده شمول و عموم لفظ « كلّ » را بكار مى‌برند عينا لفظى كه بروزن « فاعله » و مشتقّ از « عمّ » است را مورد استعمال قرار داده مثلا مى‌گويند:

جاء الناس عامّة (مردم آمدند جملگى).

اين لفظ « عامّه » مانند نافله مى‌باشد يعنى « تاء » علامت تأنيث نبوده بلكه هم براى مذكّر و هم براى مؤنّث صلاحيّت دارد.

مصنّف گويد:

و بعد از كلمه « كلّ » با الفاظ: اجمع، جمعاء، اجمعين، جمعا، تأكيد مى‌آورند.

شارح گويد:

لفظ « اجمع » را براى تأكيد مذكر و « جمعاء » را براى مؤنّث و « اجمعين » را براى جمع مذكّر و « جمعاء » را براى جمع مؤنّث بكار مى‌برند.

و بايد توجّه داشت كه اين الفاظ را قبل از « كلّ » داخل نمى‌كنند ولى همانطورى كه مصنّف گفته است گاهى بدون « كلّ » در شعر بعنوان مؤكّد آورده مى‌شوند همچون قول شاعر: