المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٨٦ - مبحث نون تأكيد خفيفه و ثقيله

و أشذّ من هذا توكيد اسم الفاعل فى قوله:

( و آخر المؤكّد افتح كابرزا) و « اخشينّ » و « ارمينّ » و « اغزون ».

( و اشكله قبل مضمر) ذى (لين بما جانس من تحرّك قد علما) فافتحه قبل الألف و اكسره قبل الياء و ضمّه قبل الواو (و) بعد ذلك (المضمر احذفنّه إلّا الألف) فأثبتها، نحو « اضربنّ يا قوم» و « اضربنّ يا هند» و « اضربانّ يا زيدان» (و إن يكن فى آخر الفعل ألف فاجعله) أى الآخر (منه) إن كان (رافعا غير الياء و الواو) كالألف (ياءا كاسعينّ سعيا) و « ارضينّ » و « هل تسعيان» (و احذفه) أى الآخر (من) فعل (رافع هاتين) أى الواو و الياء (و) بعد ذلك (فى واو و ياء شكل مجانس) لهما (قفى نحو اخشين يا هند بالكسر) للياء (و يا قوم اخشون و اضمم) الواو (و قس) على ذلك (مستويا).

ترجمه و شرح‌

مصنّف گويد:

و بعد از غير « امّا » يعنى ادات ديگر شرط تأكيد فعل با نون قليل و نادر مى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود از « غير امّا» كه طالب جزاء است كلمات شرط همچون « مهما » مى‌باشد نظير:

آنچه در قول كميت بن معروف آمده:

يعنى: پس هرگاه قبيله فزاره از آن مرد بخششى را بخواهد براى شما او بخشش مى‌كند و هرزمان كه از او منع و استنكاف از بخشش را طالب باشد البتّه او بخشش خود را از شما باز مى‌دارد.

شاهد در « يمنعا » است كه اصلش « يمنعن » بوده و آن فعل مضارعى است كه بعد از « مهما » با نون تأكيد خفيفه تأكيد شده است و چون « مهما » غير از « امّا » مى‌باشد لاجرم اين تأكيد قليل و نادر است.

و گاهى اوقات فعل مضارع را كه خالى از تمام موارد نامبرده است تأكيد كرده‌اند و آن در نهايت شذوذ و غايت قلّت مى‌باشد چنانچه در قول شاعر چنين آمده: