المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٤٥ - فصل مبحث ترخيم

و كم است كه جمله را ترخيم نمايند ولى عمرو اين معنا را نقل كرده است.

شارح گويد:

منظور اينست كه جمله اسنادى را به ندرت ترخيم مى‌كنند ولى در عين حال ترخيم آنرا سيبويه از عرب نقل كرده است.

مصنّف گويد:

و اگر بعد از حذف، محذوف را در نيّت گرفتى پس باقى كلمه را به همان حالت قبل استعمال نما.

شارح گويد:

كلمه « حذف » كه مضاف اليه « بعد » است با تنوين بوده و مقصود اينست كه:

بعد از حذف اگر محذوف را در نيّت بگيرند باقى كلمه را بايد با همان حركت قبل از حذف استعمال نمايند لذا حركت مزبور را بايد باقى نگاهداشت و در صورت حرف علّه بودن آخرين حروف باقيمانده از كلمه نبايد آنرا اعلال كرد بنابراين در ترخيم « ثمود » بايد بگوئيم:

يا ثمو (با واو ما قبل مضموم) همان طورى كه قبل از ترخيم چنين بود.

مصنّف گويد:

و اگر محذوف را در نيّت نگرفتى پس باقيمانده كلمه را طورى قرار بده كه گويا لفظ از نظر وضع بآن تمام مى‌شود.

شارح گويد:

ضمير مفعولى در « واجعله » به باقى راجع بوده و بنابر گفته مصنّف مى‌بايد حرف آخر را در صورت علّه بودن آن پس ترخيم اعلال نمود و حركات را برآن جارى كرد لذا در ترخيم « ثمود » بايد بگوئيم:

يا ثمى (با ياء ما قبل مكسور).

قوله: احذف الّذى تلى: يعنى تلى المحذوف و مقصود از آن حرف ما قبل آخر مى‌باشد.

قوله: ان زيد: يعنى حرف مزبور زائده باشد مانند الف در عثمان و واو در منصور و ياء در مسكين.

قوله: و كان لينا: يعنى حرف مذكور حرف علّه باشد.

قوله: مكمّلا اربعة فصاعدا: يعنى حرف ياد شده در مرتبه چهارم و بيشتر از آن واقع‌