المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٤٢ - فصل مبحث ترخيم

ما: موصوله، مجرور بباء، متعلّق به « استعمل ».

فيه: جارّ و مجرور، متعلّق به « الف ».

الف: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، مجهول، صله و عائد براى « ما » و جمله « الباقى استعمل بما فيه الف».

ترجمه‌

و اگر بعد از حذف محذوف را در نيّت گرفتى پس باقى كلمه را بهمان حالت قبل استعمال نما.

متن: «٦١٦»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

اجعله: فعل و فاعل و مفعول.

ان: حرف شرط، عامل جزم، مبنى.

لم تنو: فعل مضارع مجزوم بلم (فعل جحد)، مفرد، مذكّر، مخاطب، فعل شرط و جواب بقرينه « و اجعله» محذوف است.

محذوفا: اسم مفعول، مفعول است براى « لم تنو».

كاف: حرف جرّ.

ما: زائده.

لو: مصدريّه.

كان: از افعال ناقصه و ضمير مستتر در آن‌كه به « الباقى » راجع است اسمش مى‌باشد.

بالآخر: جارّ و مجرور، متعلّق به « تمّما ».

وضعا: تميز است براى « تمّم بالآخر».

تمّما: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب، الفش الحاقى است، مجهول، خبر است براى « كان » و تقدير جمله چنين است:

ككونه تمّم بالآخر من حيث الوضع.

ترجمه‌

و اگر محذوف را در نيّت نگرفتى پس باقيمانده كلمه را طورى قرار بده كه گويا