المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٩٨ - فصل مبحث احكام توابع منادى

بخواهيم براى آن نعت يا تأكيد و يا عطف بيان بياوريم به دو شرط واجب و لازم است تابع منصوب گردد:

الف: آنكه مضاف باشد.

ب: آنكه از الف و لام خالى باشد.

مانند: أزيد ذا الحيل (اى زيد كه اين صفت دارى صاحب حيله‌ها مى‌باشى).

شاهد در « ذا الحيل» است كه صفت براى « زيد » بوده و همان طورى كه ملاحظه مى‌كنيم صفت هم مضاف بوده و هم خالى از « الف و لام» مى‌باشد لذا منصوب آمده.

ابن انبارى اجازه داده كه تابع مزبور مرفوع استعمال شود.

مصنّف گويد:

و ما سواى مضاف مجرّد از « ال » را رفع يا نصب بده.

شارح گويد:

ضمير در « سواه » به مضاف مجرّد از « ال » راجع مى‌باشد و مقصود اينست كه:

اگر توابع سه‌گانه (نعت، تأكيد، عطف بيان) مضاف مجرّد از الف و لام نبودند مثلا مفرد مجرّد از الف و لام يا مضاف مقرون بالف و لام بودند در آنها دو وجه جايز است:

الف: رفع تا بدين ترتيب حمل برلفظ منادى گردند مانند:

يا زيد العاقل (اى زيد عاقل).

يا نظير:

يا زيد الكريم الاب (اى زيد كريم الاب).

يا مثل:

يا تميم اجمعون (اى قبيله تميم جملگى).

يا همچون:

يا غلام بشر (اى غلام يعنى بشر).

در مثال اوّل « العاقل » صفت براى « زيد » كه مفرد معرفه است بوده و چون مفرد محلّى بالف و لام است مرفوع آمده تا حمل برلفظ « زيد » گردد.

و در مثال دوّم « الكريم الاب» صفت براى « زيد » بوده و چون مضاف و با الف و لام است بجهت حمل برلفظ « زيد » مرفوع خوانده شده.

و در مثال سوّم « اجمعون » مؤكّد « تميم » بوده كه مناداى مفرد معرفه است و چون‌