المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٩٢ - مبحث نداء

شرح عربى‌

( و اضمم أو انصب ما اضطرارا نوّنا ممّا له استحقاق ضمّ بيّنا) نحو:

و الأوّل أولى إن كان علما- قاله فى الكافية. (و باضطرار خصّ جمع يا و ال) نحو:

و لا يجوز فى السّعة خلافا للبغداديّين- كراهة الجمع بين أداتى التّعريف و محلّ جواز ما فيه أل إذا كانت لغير العهد، فإن كانت له لم يناد أصلا- قاله ابن النّحاس فى تعليقه (إلّا مع اللّه) فيجوز فى السّعة أيضا لكثرة الأستعمال، و يجوز حينئذ قطع ألفه و حذفها، (و) إلّا مع (محكىّ الجمل) نحو: « يا الرّجل منطلق» (و الأكثر) فى اسم اللّه تعالى إذا نودى أن يقال (اللّهمّ بالتّعويض) عن حرف النّداء ميما مشدّدة فى آخره، و لذا لا يجمع بينهما (و شذّ يا اللّهمّ) إلّا (فى قرض) أى شعر، و هو قوله:

ترجمه و شرح‌

مصنّف گويد:

كلمه‌اى كه بجهت اضطرار تنوين داده شده است را ضمه بده يا منصوب بگردان.

و اين كلمه عبارتست از لفظى كه استحقاق مبنى شدن برضمّه را دارد.

شارح گويد:

مانند آنچه در قول احوص آمده:

يعنى: سلام خدا برآن سلمى باد اى باران و نيست برتو سلامى اى باران.

شاهد در « مطر » است كه مناداى مفرد معرفه بوده و مبنى برضمّ است منتهى از باب اضطرار آنرا تنوين داده‌اند.

و نظير آنچه در قول عدى بن ربيعه آمده:

يعنى: آن محبوبه زد به سينه خود در حالى كه از نجات يافتن من تعجّب كننده بود و گفت:

اى عدىّ هرآينه به تحقيق نگاهداشت تو را نگاه دارنده‌ها.

شاهد در « عديّا » است كه مفرد معرفه بوده و على القاعده بايد مبنى برضمّ باشد