المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٢٢ - قسم دوم عطف نسق(عطف بحروف)

سؤال‌

در پاره‌اى از عبارات ديده شده كه « فاء » براى تعقيب نيست بلكه زمان معطوف اليه بعد از معطوف مى‌باشد مانند فرموده حقتعالى:

و كم من قرية اهلكناها فجائها بأسنا بياتا ( بسا طائفه را كه ما هلاك كرديم پس آمد عذاب ما ايشان را در حالى كه بخواب راحت بودند).

چه آنكه ابتداء بأس و عذاب آمده و سپس هلاكت حاصل مى‌شود نه عكس آن.

جواب‌

امّا آيه شريفه مذكور بايد بگوئيم معنايش اينست كه:

و كم من قرية اردنا اهلاكها فجائها ... الخ.

و بدين ترتيب « فاء » براى تعقيب بوده و در اين آيه تخلّفى حاصل نشده است.

سؤال و اشكال ديگر

گفته شد كه « فاء » براى اتّصال و تعقيب مى‌آيد و معناى آن اينست كه بين معطوف و معطوف اليه نبايد فاصله زمانى باشد بلكه بلافاصله پشت سر هم واقع شوند در حالى كه در پاره‌اى عبارات ديده‌ايم بين معطوف و معطوف اليه زمان زيادى فاصله شده پس « فاء » براى تعقيب نمى‌باشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى آمده:

و الّذى اخرج المرعى، فجعله غثاءا احوى‌ ( كسى كه روياند گياه را از زمين پس آن را خشك و سياه نمود).

جواب‌

امّا آيه شريفه مذكور بايد بگوئيم معنايش اينست كه:

و الّذى اخرج المرعى، فمضت مدّة، فجعله ... الخ.

بنابراين فاء براى تعقيب آمده و بين معطوف و معطوف اليه فاصله زمانى نشده است.

مصنّف گويد:

« ثمّ » براى ترتيب با انفصال مى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود از « انفصال » مهلت و فاصله مى‌باشد مانند آنچه در فرموده حقتعالى‌