المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٢٧ - تتمه كلام در مبحث افعال مدح و ذم

يعنى: همانا دانستم كه شريعت حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم از بهترين شرايع است از حيث شريعت بودن.

شاهد در « دينا » بوده كه از قبيل تمييز مؤكّد مى‌باشد.

مصنّف گويد:

كلمه « ما » تمييز بوده ولى بگفته برخى فاعل است در مثل: نعم ما يقول الفاضل.

شارح گويد:

در موقعيّت كلمه « ما » در مثل: نعم ما يقول الفاضل (خوبست آن چيزى را كه فاضل مى‌گويد).

بين ادباء اختلافست:

زمخشرى و بسيارى از متأخّرين آنرا تمييز مى‌دانند، بنابراين نكره موصوفه مى‌باشد.

سيبويه و ابن خروف معتقدند كه « ما » فاعل است و طبق گفته اينها بايد آنرا گاهى معرفه ناقصه و زمانى معرفه تامّه دانست.

و نظير مثال مذكور بسيار است از جمله:

فرموده حقتعالى: ان تبدوا الصّدقات فنعما هى‌ ( اگر صدقات را اظهار كنيد پس خوب مى‌باشد).

شاهد در « ما » واقع در « نعما » است كه اختلاف مذكور در آن جاريست.

و نيز فرموده ديگر حقتعالى: « بئسما اشتروا به انفسهم» (بد چيزى است آن معامله‌اى كه با خود نمودند).

شاهد در « ما » واقع در « بئسما » است كه اختلاف مذكور در آن جارى مى‌باشد.

و مصنّف در شرح كافيه مايل شده است به اينكه قول دوّم را براوّل ترجيح دهد.

سپس مصنّف مى‌گويد:

و اسم مخصوص بعد از « نعم » و « بئس » ذكر مى‌شود در حالى كه مبتداء بوده و يا خبر است براى اسمى كه هرگز ظاهر نمى‌شود.

شارح گويد:

مقصود اينست كه بعد از ذكر « نعم » و « بئس » و فاعل ايندو مى‌بايد اسم مخصوص به مدح و ذمّ را ذكر نمود مانند:

نعم الرّجل زيد (خوب است آن مرد كه زيد باشد).