المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣١١ - طرز ساختن صيغه تعجب از افعالى كه فاقد شرائط هستند

يا موجود بوده و يا معدوم مى‌باشند.

٤- تامّ باشد.

بخلاف كان و كاد كه از افعال ناقصه مى‌باشند.

٥- منفى نباشد.

بخلاف: ما عجت بالدّواء (از دواء نفعى نبردم) و ما ضربت زيدا (زيد را نزدم).

٦- وصف (اسم فاعل) آن بروزن افعل نبوده و شباهت به اشهل نداشته باشد.

بخلاف فعلى كه وصفش براين وزن مى‌آيد مانند: سود (سياه شد) عور (يك چشمش نابينا شد).

٧- مجهول نباشد.

به خلاف فعلى كه مجهول است مانند ضرب (زده شد)، شتم (مورد ناسزا قرار گرفت).

ولى بايد توجّه داشت از افعال مجهول كه گفتيم صيغه تعجّب را نميتوان از آنها ساخت برخى افعال مستثنا هستند و آنها عبارتند از افعالى كه هميشه به صيغه مجهول استعمال مى‌شوند مانند: عنيت بحاجتك (مورد رنج قرار گرفتم بواسطه حاجت تو) لذا در صيغه تعجّب آن مى‌گوئيم: ما اعناه (چقدر در رنج قرار گرفت).

طرز ساختن صيغه تعجّب از افعالى كه فاقد شرائط هستند

مصنّف گويد:

اشدد يا اشدّ يا شبه ايندو بجاى آنچيزى كه پاره‌اى از شروط را فاقد است قرار مى‌گيرد.

شارح گويد:

منظور اينست كه افعالى كه فاقد برخى از شروط مذكور هستند اگر بخواهيم از آنها صيغه تعجّب بنا كنيم طريق آن اينست كه از: اشدد يا اشدّ يا شبه ايندو مانند اكثَر و اكثِر بايد استفاده نمود.

توضيح و شرح‌

اگر بخواهيم از افعالى كه همه شرائط را دارا نيستند مثلا بيش از سه حرفى بوده يا وصفشان بروزن افعل آمده و يا ناقص مى‌باشند صيغه تعجّب بنا كنيم قاعده اينست كه‌