المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٨٤ - بناء اسم مفعول

ب: وزن فعل مانند قبض به معناى مقبوض (گرفته شده).

ج: وزن فعل همچون ذبح به معناى مذبوح (سربريده شده).

ايندو وزن اخير را مصنّف در شرح كافيه آورده است:

لازم بتذكّر است كه اين سه وزن هيچكدام عمل اسم مفعول را نمى‌كنند لذا صحيح نيست بگوئيم:

مررت برجل ذبح كبشه (گذشتم به مردى كه گوسفندش سر بريده شده بود).

يعنى ذبح در كبش عمل كند و آنرا بعنوان نائب فاعل رفع دهد.

چنانچه عبارت:

مررت برجل صريع غلامه (گذشتم به مردى كه غلامش مصروع بود) جايز نيست يعنى نمى‌توان صريع را كه به معناى مصروع (مبتداء به دردسر) است در « غلامه » عمل داد و « غلامه » را نائب فاعل قرار داد.

ولى ابن عصفور اين مثال را اجازه داده است.

متن: «٤٦٧»

تجزيه و تركيب‌

صفة: موصوف، خبر مقدّم.

استحسن: فعل ماضى مجهول، از باب استفعال، صفت است براى « صفة ».

جرّ: مصدر، مضاف، نائب فاعل براى « استحسن ».

فاعل: مضاف اليه براى « جرّ ».

معنى: منصوب بنزع الخافض و در اصل فى المعنى بوده است.

بها: جارّ و مجرور، متعلّق است به « استحسن ».

المشبهة: مبتداء مؤخّر.

اسم الفاعل: مضاف و مضاف اليه، مفعول براى « المشبهة ».

ترجمه‌

صفت مشبهه عبارتست از صفتى كه نيكو است بواسطه‌اش فاعل در معنا را جرّ