المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٧٠ - مبحث ابنيه مصادر
بر وزن فعلل بفتح فاء بوده يا كلمهاى كه ملحق بآن باشد مانند:
دحرج، دحرجة (غلطانيدن)، حوقل حوقلة (لا حول و لا قوّة الّا باللّه گفتن)، سرهف سرهافا (نيكو ساختن).
مصنّف گويد:
البتّه مصدر دوّمى را قياسى قرار بده نه اوّلى را يعنى « فعلله » قياسى است نه « فعلال » شارح گويد:
برخى از ادباء اوّلى را نيز قياسى دانستهاند.
مصنّف گويد:
براى فاعل، فعال و مفاعله مصدر مىباشند.
شارح گويد:
يعنى براى فعل ثلاثى مزيدى كه بروزن فاعل بيايد دو مصدر مىباشد:
الف: فعال (بكسر فاء).
ب: مفاعله (بضمّ ميم و فتح عين و لام).
مانند: قاتل، قتالا و مقاتلة (كشت و كشتار نمود)
البتّه افعالى كه فاء الفعل آنها « يائ » باشد غالبا مصدرشان بروزن مفاعله مىآيد مانند ياسر، مياسره (برد و باخت كردن).
مصنّف گويد:
غير آنچه از مصادر گفتيم سماعى مىباشد.
شارح گويد:
مانند: كذّب كذّابا (تكذيب نمود) نزّى تنزيّا (جستن نر بروى ماده) تملّق تملّاقا (چاپلوسى كردن).
چه آنكه مصدر قياسى اوّلى تكذيب و دوّمى تنزيه و سوّمى تملّق مىباشد.
مصنّف گويد:
« فعلة » مصدر مرّه بوده همچون جلسة و فعله مصدرى است كه برهيئت دلالت دارد همچون جلسة.
شارح گويد:
فعله (بفتح فاء) مصدر مرّه براى افعال ثلاثى مجرّد مىباشد مشروط باينكه مصدر عام آن براين وزن نيامده باشد همچون: جلسة (يكبار نشستن) كه مصدر عمومى آن