المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٣٣ - دنباله كلام در باب اعمال مصدر

و نظير قول زياد عنبرى يا رؤبة بن عجّاج تميمى:

يعنى: همانا بواسطه مالى كه تحصيل كرده بودم به حسان قرض مى‌دادم بجهت ترسيدن از بى‌چيز شدن و بتأخير انداختن غير حسان دين را.

شاهد در « اللّيان » است كه بر « افلاس » كه مضاف اليه و مفعول « مخافة » است عطف شده و رعايت محلّ معطوف‌عليه گرديده است.

تتمّه سخن در باب اعمال مصدر

در تابع مفعوليكه بواسطه اضافه مصدر بآن مجرور شده در وقتى كه فاعل محذوف باشد علاوه برآنچه ذكر شد رفع نيز جايز است و اين وجه بنابر آنست كه مصدر را مجهول فرض كنيم يعنى بجاى آن حرف مصدرى كه صله‌اش فعل مجهول است قرار دهيم لذا مفعول كه مضاف اليهش بوده نائب فاعل آن شده و تابع را مى‌توان مرفوعا خواند تا تابع براى نائب فاعل باشد.

قوله: و خصّه بعضهم بالشعر: ضمير مفعولى در « خصّه » به ذكر فاعل راجع است.

قوله: فيعمل فيما بعده الرفع و النصب: ضمير در « يعمل » به مصدر و در « بعده » به ظرف عود مى‌كند.

متن: «٤٢٨»

تجزيه و تركيب‌

كفعله: جارّ و مجرور و مجرور مضاف است به ضمير، متعلّق باستقرّ، خبر مقدّم.

اسم فاعل: مضاف و مضاف اليه، مبتداء مؤخّر.

فى العمل: جارّ و مجرور، متعلّق به خبر يعنى « كفعله ».

ان: حرف شرط.

كان: فعل ماضى، از افعال ناقصه و ضمير مستتر در آن‌كه به « اسم فاعل» راجعست اسمش مى‌باشد و جمله « كان » با اسم و خبرش شرط براى‌