المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٢٢ - خاتمه مبحث اضافه

خاتمه مبحث اضافه‌

چهار كلمه ذيل يعنى:

اب (پدر) اخ (برادر) حم (خويشان شوهر) هن (ما يستقبح ذكره).

وقتى به ياء متكلّم اضافه شوند، ابى و اخى و حمى و هنى استعمال مى‌گردند.

مبرّد اجازه داده است كه ابى، را ابىّ به تشديد ياء استعمال كنيم يعنى لام الفعلش كه « واو » بوده برگشته و پس از آن بياء قلب گرديده و بعدا در ياء ادغام شود.

و لفظ فم (دهان) اگر بياء متكلّم اضافه شد آنرا « فىّ » استعمال مى‌كنند يعنى ميم كه لام الفعل است از آن حذف مى‌نمايند و استعمال فمى بسيار كم و نادر است.

فرّاء نحوى اجازه داده كه ذى (صاحب) را در وقت اضافه بياء متكلّم ذىّ بتشديد ياء استعمال نمايند ولى حضرات ادباء گفته‌اند:

رأى صحيح و نظريّه صواب آنست كه « ذى » به ضمير اصلا اضافه نميشود و بدين ترتيب موردى براى اجازه فرّاء باقى نميماند.

قوله: الى غير متمكّن: يعنى غير معرب كه منظور « ياء » متكلّم باشد.

قوله: لاعراب المضاف الى الكاف الخ: علّت است براى « الصّحيح انّه معرب الخ».

قوله: و لبعضهم فى قوله الخ: يعنى و خلافا لبعضهم.

قوله: لعدم الشّبه: يعنى لعدم الشبه بالحروف.

قوله: او جاريا مجراه: ضمير در « مجراه » به غير معتلّ كه از « لم يك معتلّا» فهميده مى‌شود راجع است.

قوله: كصاحبى و غلامى: ايندو مثال هستند براى اسم غير معتلّ كه جارى مجراى معتل نيز نبوده و به ياء اضافه شده‌اند.

قوله: ظبيى و دلوى: ايندو مثال هستند براى اسم غير معتلّى كه جارى مجراى صحيح بوده و به ياء اضافه شده‌اند.

قوله: و لك حينئذ: يعنى حين يضيف الاسم الى ياء المتكلّم.

قوله: فى الياء: يعنى ياء متكلّم.

قوله: و حذفها: يعنى حذف ياء.

قوله: لدلالة الكسر عليها: ضمير در « عليها » به ياء راجع است.

قوله: و فتح ما وليته: ضمير منصوبى در « وليته » به « ما » راجع بوده و ضمير فاعلى در آن به ياء عود مى‌كند.