المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٩٣ - مقاله مصنف در شرح تسهيل

قوله: فيأتى فى هذه: مشار اليه « هذه » غير مى‌باشد.

قوله: ما قلته فيها: ضمير در « فيها » به « اىّ » برمى‌گردد.

قوله: و هو وجود هذه العلّة: ضمير « هو » به « ما قلته» برمى‌گردد و مقصود از « هذه العلّة» علّت بناء مى‌باشد.

قوله: مع قولهم باعرابها: ضمير در « قولهم » به علماء ادب راجع است و ضمير در « اعرابها » به « غير » راجع است.

قوله: حينئذ: يعنى حين لم ينو المضاف.

قوله: من كونها معربة: ضمير در « كونها » به غير راجعست.

قوله: فى هذه الحالة ايضا: مقصود از « هذه الحالة» حالتى است كه مضاف اليه « غير » ذكر نشده و در نيّت نيز گرفته نشده و مراد از « ايضا » اينست كه چنانچه غير در صورتى كه مضاف اليهش ذكر شود معرب بوده در اينحالت نيز كه مضاف اليه حذف شده و منوى هم نيست معرب مى‌باشد.

قوله: كما اجمعوا: يعنى اجماع دارند علماء علم ادب.

قوله: انّ فتحها فى هذه الحالة: ضمير در « فتحها » به غير راجع بوده و مراد از « هذه الحالة» حالتى است كه مضاف اليه « غير » ذكر نشده و منوى نيز نباشد.

قوله: مطلقا: چه با تنوين و چه بدون آن.

قوله: و ضمّها: يعنى ضمّه « غير ».

قوله: و غيره: يعنى و غير اصول.

قوله: وقوعها بعد لا: ضمير در « وقوعها » به كلمه « غير » راجع است.

قوله: ثمّ بنائها على الحركة: ضمير در « بنائها » به كلمه « غير » عود مى‌كند.

قوله: لانّ لها اصلا فى التمكّن: ضمير در « لها » به حركت راجع است و حاصل از اين عبارت آنستكه:

اصل در تمكّن و اعراب حركت مى‌باشد و به تعبير ديگر:

اصل اوّلى در كلمات معرب آنست كه اعرابشان بحركت باشد.

قوله: و لو لاه لم يفارقها البناء: ضمير در « لو لا» به اصل و در « يفارقها » به « غير » راجع مى‌باشد.

قوله: و كانت ضمّة: ضمير در « كانت » به حركت برمى‌گردد.

قوله: قاله فى شرح التسهيل: ضمير منصوبى در « قاله » به « بنائها على الحركة لانّ لها»