المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٦٥ - آراء در«لبى»

جعل التنوين عوضا عمّا تضاف إليه نحو «وأنتم حينئذ تنظرون». ( و ما كاذ معنى) أى فى المعنى، و هو كل اسم زمان مبهم ماض (كاذ أضف) ألى الجملتين (جوازا نحو حين جانبذ) و « جئتك حين الحجّاج أمير».

( و أبن) على الفتح (أو اعرب ما كاذ قد أجريا) أمّا الأوّل فبالحمل عليها و أمّا الثّانى فعلى الأصل (و) لكن (اختربنا متلوّ) أى واقع قبل (فعل بنيا) ماض أو مضارع مقرون بإحدى النّونين نحو:

ترجمه و شرح‌

مصنّف گويد:

ادباء لازم شمرده‌اند كه حيث و اذ به جمل اضافه شوند.

شارح گويد:

اعمّ از آنكه جمل، اسميّه بوده و يا فعليّه باشند.

مثال اضافه شدن « حيث » به جمله فعليّه همچون:

جلست حيث جلس زيد (نشستم مكانى كه زيد نشست).

در اين مثال « حيث » به جمله فعليّه « جلس زيد» اضافه شده است.

و مثال اضافه شدن « حيث » به جمله اسميّه مانند:

جلست حيث زيد جالس (نشستم در جايى كه زيد نشسته است).

در اين مثال « حيث » به جمله اسميّه « زيد جالس» اضافه شده است.

و مثال اضافه شدن « اذ » به جمله فعليّه مثل آيه شريفه:

و اذكروا اذ كنتم قليلا بياد آوريد زمانى را كه اندك بوديد.

در اين آيه شريفه « اذ » بجمله فعليّه « كنتم قليلا» اضافه شده است.

و مثال اضافه شدن « اذ » به جمله اسميّه همچون آيه شريفه:

و اذكروا اذ انتم قليل‌ ( بياد آوريد زمانى را كه شما كم بوديد).

در اين آيه شريفه « اذ » بجمله اسميّه « انتم قليل» اضافه شده است.

پس همان طورى كه ملاحظه شد ايندو كلمه (حيث) و (اذ) در تمام اين امثله بجمله اضافه شده‌اند البتّه « حيث » گاهى بمفرد نيز اضافه ميشود ولى اين اضافه بطور ندرت و كم مى‌باشد چنانچه در قول شاعر آمده: