تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٦
در آيات مورد بحث، بخش ديگرى خاطر نشان شده، و آن مسأله حسرت فوق العاده ظالمان از گذشته خويش است، نخست مىفرمايد:
«به خاطر آور روزى را كه ظالم دست خويش را از شدت حسرت، به دندان مىگزد، مىگويد: اى كاش! با رسول خدا صلى الله عليه و آله راهى برگزيده بودم» «وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلى يَدَيْهِ يَقُولُ يا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا». «١»
«يَعَضُّ» از ماده «عَضّ» (بر وزن سدّ) به معنى گاز گرفتن با دندان است، و معمولًا اين تعبير در مورد كسانى كه از شدت حسرت و تأسف ناراحتند، به كار مىرود، چنان كه در فارسى نيز ضرب المثل است كه فلان كس «انگشت حسرت به دندان مىگزيد» (ولى در عربى به جاى انگشت، دست گفته مىشود، و شايد رساتر باشد، چون هميشه انسان در چنين حالاتى انگشت نمىگزد بلكه گاه پشت دست را مىگزد، مخصوصاً در زبان عربى بسيار مىشود كه: همچون آيه مورد بحث، «يَدَيْهِ» يعنى هر دو دست، گفته مىشود كه شدت تأسف و حسرت را به طرز گوياترى بيان مىكند). «٢»
اين كار، شايد به خاطر اين باشد كه: اين گونه اشخاص، هنگامى كه گذشته خويش را مىنگرند، خود را مقصر مىدانند و تصميم بر انتقام از خويشتن مىگيرند و اين نوعى انتقام است، تا بتوانند در سايه آن كمى آرامش يابند.
و به راستى، آن روز را بايد «يَوْمُ الْحَسْرَةِ» گفت، چنان كه در قرآن از روز قيامت نيز به همين عنوان ياد شده است «٣»، چرا كه افراد خطاكار، خود را در برابر يك زندگى جاويدان در بدترين شرائط مىبينند، در حالى كه: مىتوانستند با