نخواهد بود، چنان كه بسيارى از مجرمان، حدّ شرعى در اين جهان مى‌خورند و در صورت عدم توبه در آخرت نيز مجازاتشان محفوظ است.
***
بديهى است اين مجرمان در مقابل هيچ يك از اين دو سؤال پاسخى ندارند، لذا در آخرين آيه مورد بحث، اضافه مى‌كند: «فرمان عذاب الهى در مورد آنها صادر مى‌شود و آنها سخنى ندارند كه بگويند»! «وَ وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ بِما ظَلَمُوا فَهُمْ لا يَنْطِقُونَ».
اين عذاب به معنى عذاب دنيا است، هرگاه آيه را به معنى رجعت بدانيم، و به معنى عذاب آخرت است اگر آيه را به معنى قيامت بدانيم.
***
نكته‌ها:
١- دابّة الارض چيست؟
«دابّه» به معنى «جنبنده» و «أرض» به معنى «زمين» است، و بر خلاف آنچه بعضى مى‌پندارند، «دابّه» تنها به جنبندگان غير انسان اطلاق نمى‌شود، بلكه مفهوم وسيعى دارد كه انسان‌ها را نيز در بر مى‌گيرد، چنان كه در آيه ٦ سوره «هود» مى‌خوانيم: وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الأَرْضِ إِلَّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها: «هيچ جنبنده‌اى در زمين نيست مگر اين كه روزى او بر خدا است».
و در آيه ٦١ سوره «نحل» آمده: وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ: «اگر خداوند مردم را به خاطر ستم‌هايشان مجازات مى‌كرد، جنبنده‌اى را بر صفحه زمين باقى نمى‌گذاشت».
و در آيه ٢٢ سوره «انفال» مى‌خوانيم: إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ: «بدترين جنبندگان نزد خداوند افراد كر و گنگى هستند كه