٥- بدون شك، اگر بنا بود، برنامه‌هاى اسلام همه، يك جا نازل شود، لازم بود يك جا نيز اجرا گردد؛ زيرا نازل شدن بدون اجرا ارزش آن را از بين مى‌برد، و مى‌دانيم: اجراى همه برنامه‌ها اعم از عبادات، زكات، جهاد، رعايت تمام واجبات و پرهيز از تمام محرمات يك جا كار بسيار سنگينى بود كه موجب فرار گروه عظيمى از اسلام مى‌شد.
پس چه بهتر كه: تدريجاً نازل شود، و تدريجاً مورد عمل قرار گيرد.
و به تعبير ديگر، هر يك از اين برنامه‌ها، به خوبى جذب و اگر سؤال و گفتگوئى پيرامون آن است، مطرح گردد و جواب گفته شود.
٦- يكى ديگر از اثرات اين نزول تدريجى، روشن شدن عظمت و اعجاز قرآن است؛ چرا كه در هر واقعه آياتى نازل گردد، به تنهائى خود دليل بر عظمت و اعجاز است، و هر قدر تكرار شود، اين عظمت و اعجاز روشن‌تر مى‌شود و در اعماق قلوب مردم نفوذ مى‌كند.
***
٣- معنى ترتيل در قرآن
واژه «ترتيل» از ماده «رَتَل» (بر وزن قمر)، به معنى «منظم بودن و مرتب بودن» است، لذا كسى كه دندان‌هايش خوب و منظم و مرتب باشد، عرب به او «رتل الاسنان» مى‌گويد، روى اين جهت، ترتيل به معنى پى در پى آوردن سخنان يا آيات روى نظام و حساب، گفته شده.
بنابراين، جمله «وَ رَتَّلْناهُ تَرْتِيْلًا» اشاره به اين واقعيت است كه: آيات قرآن گرچه تدريجاً و در مدت ٢٣ سال نازل شده است، اما اين نزول تدريجى، روى نظم و حساب و برنامه‌اى بوده، به گونه‌اى كه در افكار، رسوخ كند، و دل‌ها را مجذوب خود سازد.